قتل شوند و از صلح طفره روند : فَإِنِ اعْتَزَلُوكُمْ فَلَمْ يُقاتِلُوكُمْ وَ أَلْقَوْا إِلَيْكُمُ السَّلَمَ . « 1 » در اين حال دو آيه در قرآن جلب نظر مىكند كه به نظرِ نخست ، فرمان قتال است ؛ بىآن‌كه مسلمانان در معرض كشتار قرار گرفته باشند . در سورهء توبه آيهء 123 مىخوانيم : يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا قاتِلُوا الَّذِينَ يَلُونَكُمْ مِنَ الْكُفَّارِ وَ لْيَجِدُوا فِيكُمْ غِلْظَةً وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ مَعَ الْمُتَّقِينَ . اولًا معناى « غلظه » در جزء وَ لْيَجِدُوا فِيكُمْ غِلْظَةً اين نيست كه پيامبر صلى الله عليه و آله يا مسلمانان به گفتهء صاحب الميزان : با كافران ، خشونت و سنگدلى و بداخلاقى و قساوت قلب و جفا و بىمهرى نشان دهند ؛ زيرا اين معنا با . . . دين اسلام سازگار نيست و تعاليم اسلامى همهء اين رفتارها را مورد مذمّت و تقبيح قرار داده و آيات مربوط به جهاد هم از هر تعدّى و ظلم و جفايى نهى كرده است . « 2 » با اين شرطها چگونه مىتوان از آيهء مذكور اين برداشت را كرد كه مسلمانان مىتوانند بدون دعوت و مذاكرهء حكيمانه و موعظهء نيكوى دشمن ، بىآن‌كه مورد تهاجم و كشتار قرار گيرند ، به قتال كافران مبادرت ورزند . مرحوم علّامه ، ذيل همين آيهء شاهد را ، سيرهء پيامبر دانسته است . « 3 » ما در اين كتاب ، بعضى از اين شاهدها را مورد بررسى قرار داده‌ايم . آيهء ديگرى كه در وهلهء اوّل به نظر مىرسد متضمّنِ فرمان قتال حتّى در صورتى است كه مسلمانان در معرض كشتار قرار نگرفته باشند ، اين است : وَ قاتِلُوهُمْ حَتَّى لا تَكُونَ فِتْنَةٌ « 4 » .

--> ( 1 ) . نساء : 90 ( 2 ) . الميزان ، ج 9 ، ص 643 ( 3 ) . همان ، ج 2 ، ص 91 ( 4 ) . بقره : 193 ، انفال : 39